Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh thực hiện chủ trương đột phá phát triển khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo gắn với xây dựng nền công nghiệp quốc phòng (CNQP) tự lực, tự chủ, lưỡng dụng, hiện đại, phát huy tiềm năng đội ngũ cán bộ khoa học, kỹ thuật giữ vai trò quyết định. Với vị thế là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học hàng đầu của Quân đội và đất nước, Học viện KTQS đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khơi dậy mạnh mẽ năng lực sáng tạo, làm chủ công nghệ nền, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng nền CNQP hiện đại của đất nước.
Xây dựng nền CNQP tự lực, tự chủ, lưỡng dụng, hiện đại là chủ trương chiến lược của Đảng, Nhà nước nhằm tăng cường tiềm lực quốc phòng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới. Thực tiễn phát triển KHCN quân sự hiện đại cho thấy, cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia là sự cạnh tranh về chất lượng nguồn nhân lực và năng lực làm chủ công nghệ. Vì vậy, đầu tư xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật chất lượng cao, đồng thời phát huy cao nhất tiềm năng, sự sáng tạo của đội ngũ này là điều kiện tiên quyết để xây dựng nền CNQP vững mạnh.
Với chức năng là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ hàng đầu của Quân đội và đất nước, Học viện KTQS giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong cung cấp nguồn nhân lực KHCN chất lượng cao cho các cơ quan chiến lược, viện nghiên cứu, nhà máy quốc phòng và các đơn vị kỹ thuật trong toàn quân. Nhiều thế hệ cán bộ, kỹ sư, nhà khoa học trưởng thành từ Học viện đã và đang giữ vai trò nòng cốt trong nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, cải tiến, khai thác và bảo đảm kỹ thuật cho nhiều loại vũ khí, trang bị hiện đại.
Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) và các đại biểu
tham quan các mô hình, sáng kiến tại buổi thăm, làm việc với Học viện KTQS ngày 17/3/2026
Các giải pháp đột phá phát huy năng lực đội ngũ
Những năm qua, Học viện đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp đổi mới căn bản, toàn diện công tác giáo dục-đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; qua đó phát huy mạnh mẽ tiềm năng sáng tạo của đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhà khoa học.
Trước hết, Học viện đặc biệt coi trọng công tác quán triệt, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, giảng viên về vị trí, vai trò, sứ mệnh của Học viện đối với sự nghiệp xây dựng Quân đội và phát triển CNQP; khơi dậy khát vọng cống hiến, tinh thần tự lực, tự cường, ý chí chinh phục những đỉnh cao KHCN.
Cùng với đó, Học viện đổi mới mạnh mẽ định hướng hoạt động KHCN theo hướng kết hợp hài hòa giữa nghiên cứu cơ bản với nghiên cứu ứng dụng; tập trung vào các công nghệ chiến lược, công nghệ nền, công nghệ lõi, bám sát yêu cầu thực tiễn xây dựng Quân đội, đáp ứng mục tiêu phát triển CNQP đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, tập trung vào một số hướng nghiên cứu trọng điểm: Trí tuệ nhân tạo, an toàn thông tin, công nghệ bán dẫn, robot quân sự, quang điện tử-laser, công nghệ mô phỏng, điều khiển thông minh, năng lượng mới và các công nghệ vật liệu tiên tiến…
Song hành với định hướng chuyên môn, Học viện tiếp tục kiện toàn tổ chức biên chế theo hướng tinh gọn, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Thành lập, củng cố các nhóm nghiên cứu mạnh, từng bước hình thành các nhóm nghiên cứu chuyên sâu, các phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm nghiên cứu chuyên sâu gắn với các lĩnh vực ưu tiên của CNQP. Bố trí, sắp xếp cán bộ hợp lý, phát huy tối đa năng lực chuyên môn của từng cá nhân, tạo điều kiện cho cán bộ trẻ có tài năng được cống hiến và phát triển.
Để phát huy hơn nữa tiềm năng, sức sáng tạo, Học viện từng bước hoàn thiện cơ chế tự chủ trong các hoạt động KHCN, xây dựng và hoàn thiện các quy chế, cơ chế quản lý phù hợp với đặc thù của đơn vị quân đội nhưng vẫn đảm bảo năng động, sáng tạo. Tăng cường phân cấp, phân quyền cho các khoa, phòng, ban trong tổ chức các hoạt động chuyên môn; tạo điều kiện để các đơn vị, cá nhân phát huy tính chủ động, sáng tạo trong nghiên cứu và đào tạo. Xây dựng các quy chế hợp tác, liên kết với doanh nghiệp và đơn vị sử dụng sản phẩm quốc phòng.
Trên cơ sở đó, Học viện đẩy mạnh hợp tác toàn diện với các đơn vị, nhà máy, xí nghiệp, viện nghiên cứu trong lĩnh vực CNQP, gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo – nghiên cứu – sản xuất như nhà máy: Z125, Z179, Z111, Tổng công ty Sông Thu (Tổng cục CNQP); Nhà máy Z189… Cụ thể hóa bằng các chương trình hợp tác, hợp đồng nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đặt hàng nghiên cứu từ các đơn vị sản xuất quốc phòng. Qua đó, vừa giúp Học viện bám sát thực tiễn sản xuất, vừa hỗ trợ các đơn vị CNQP nâng cao trình độ công nghệ. Đây là con đường ngắn nhất để đưa kết quả nghiên cứu của Học viện vào phục vụ trực tiếp sản xuất quốc phòng, tạo ra các sản phẩm, kết quả cụ thể, có giá trị thực tiễn cao.
Đặc biệt, chú trọng xây dựng chính sách trọng dụng, phát triển đội ngũ chuyên gia đầu ngành; khuyến khích cán bộ trẻ phát huy sáng tạo. Xây dựng và thực hiện hiệu quả quy chế quản lý công tác, tạo điều kiện cho cán bộ tiếp cận với môi trường khoa học tiên tiến trong và ngoài nước. Quan tâm phát triển chức danh khoa học, chức danh chuyên môn kỹ thuật cho cán bộ, giảng viên; có chính sách khuyến khích, đãi ngộ hợp lý đối với những người có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu và đào tạo. Tổ chức thường xuyên các hoạt động tôn vinh, khen thưởng nhà khoa học tiêu biểu; tích cực tham gia các giải thưởng KHCN trong và ngoài Quân đội, khơi dậy động lực sáng tạo trong toàn thể đội ngũ.
Khẳng định năng lực sáng tạo, làm chủ công nghệ
Nhờ những giải pháp quyết liệt và đột phá, trong giai đoạn vừa qua, hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ của Học viện đã đạt nhiều thành tựu nổi bật, trực tiếp đóng góp vào phát triển nền CNQP tự lực, tự chủ, lưỡng dụng, hiện đại:
Trước hết, năng lực nghiên cứu, làm chủ và phát triển công nghệ chiến lược không ngừng được nâng cao. Nhiều sản phẩm nghiên cứu đã trực tiếp phục vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, bảo đảm kỹ thuật cho các quân, binh chủng như: Hệ thống pháo tự hành PTH-130; hệ thống điều khiển hỏa lực 12,7mm; hệ thống phóng loạt WM-18.VN; hệ thống dẫn đường quán tính; hệ thống huấn luyện chiến thuật bằng laser; các thiết bị huấn luyện bắn tập bộ binh; các công nghệ cảm biến chiếu xạ laser và đạn xuyên giáp thế hệ mới…
Pháo tự hành PTH-130, sản phẩm KHCN của Học viện KTQS
Đặc biệt, một số sản phẩm nghiên cứu đã thể hiện rõ tư duy mới trong hoạt động KHCN quân sự: Nghiên cứu theo hướng làm chủ công nghệ và phát triển sản phẩm chiến lược thay vì chỉ dừng ở nghiên cứu lý thuyết. Điển hình là hệ thống phóng loạt WM-18.VN trang bị trên tàu vận tải đổ bộ chiến đấu dạng K771; hệ thống điều khiển hỏa lực 12,7mm có khả năng tự động phát hiện, bắt bám và tiêu diệt mục tiêu cả ban ngày lẫn ban đêm; các loại đạn xuyên giáp mới; súng tiểu liên bắn trong hai môi trường; các công nghệ quang điện tử và ảnh nhiệt phục vụ vũ khí công nghệ cao…
Trong lĩnh vực công nghệ nền, công nghệ lõi, Học viện đã từng bước nghiên cứu và làm chủ nhiều công nghệ có ý nghĩa chiến lược phục vụ quốc phòng. Nổi bật là công nghệ chế tạo quang trở cho đầu tự dẫn tên lửa; công nghệ chế tạo pin nhiệt dùng cho tên lửa; công nghệ hỗ trợ ra quyết định trong tự động hóa chỉ huy; công nghệ trí tuệ nhân tạo phục vụ quốc phòng; công nghệ xử lý ảnh viễn thám radar khẩu độ tổng hợp; công nghệ bảo mật phần cứng và hệ thống nhúng; công nghệ bán dẫn và chip vi xử lý bảo mật trên nền RISC-V.
Hệ thống điều khiển hỏa lực 12,7mm
Một điểm nổi bật nữa, Học viện đã làm chủ được công nghệ chế tạo ống kính ảnh nhiệt dùng trong quân sự – một công nghệ rất phức tạp, trước đây phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nước ngoài. Đây là bước tiến rất quan trọng trong xây dựng năng lực tự chủ về công nghệ quang điện tử quốc phòng, tạo tiền đề để Học viện tiến tới làm chủ toàn bộ chuỗi công nghệ chế tạo khí tài ảnh nhiệt, đầu tự dẫn quang ảnh nhiệt và các hệ thống quan sát phục vụ tác chiến hiện đại. Cùng với đó, các nhà khoa học của Học viện đã nghiên cứu công nghệ nuôi tinh thể quang, bước đầu kéo được mẫu đơn tinh thể Ge thể khối có thể dùng để chế tạo linh kiện quang hồng ngoại và các công nghệ vật liệu tiên tiến phục vụ quốc phòng.
Bên cạnh đó, Học viện tích cực tham gia các dự án thiết kế, chế tạo, cải tiến, hiện đại hóa vũ khí trang bị kỹ thuật do các tổng cục, quân binh chủng chủ trì: Dự án thiết kế, chế tạo các loại xe thiết giáp chở quân chiến đấu XCB-01, XTC-02, XTC-03, xe tăng hạng nhẹ T-1, bộ cầu phao BCP-01, dự án cải tiến xe tăng T54B; thiết kế chế tạo đài radar cảnh giới tầm trung sóng mét RV-02; các nhiệm vụ sản xuất vật tư kỹ thuật khác.
Song song với đó, nghiên cứu cơ bản và phát triển đội ngũ khoa học trình độ cao cũng đạt nhiều kết quả nổi bật. Hiện nay, Học viện có đội ngũ gần một nghìn cán bộ giảng dạy, nghiên cứu; trong đó có hơn 500 tiến sĩ, tiến sĩ khoa học và hơn 100 giáo sư, phó giáo sư. Đây là lực lượng quan trọng giúp Học viện triển khai các hướng nghiên cứu dài hạn, có chiều sâu và tính dẫn dắt. Giai đoạn 2020-2025, Học viện công bố hơn 5.000 bài báo khoa học, trong đó hơn 3.000 bài báo quốc tế, hơn 1.200 bài thuộc danh mục WoS/Scopus; được cấp 10 văn bằng độc quyền sáng chế, giải pháp hữu ích và 53 sáng kiến cải tiến kỹ thuật được công nhận. Những kết quả đó khẳng định bước tiến rõ nét về năng lực hội nhập học thuật và chất lượng nghiên cứu theo chuẩn quốc tế.
Một điểm nổi bật nữa là Học viện đã hình thành hệ sinh thái nghiên cứu tương đối hoàn chỉnh với 6 viện chuyên ngành, 5 trung tâm nghiên cứu và 17 nhóm nghiên cứu mạnh trên các lĩnh vực trọng điểm như trí tuệ nhân tạo, an toàn thông tin, quang điện tử-laser, robot quân sự, công nghệ mô phỏng, bảo mật phần cứng và năng lượng mới.
Bản lĩnh và khát vọng cống hiến của đội ngũ cán bộ khoa học Học viện KTQS
Nếu cơ chế, chính sách và môi trường nghiên cứu là điều kiện quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thì yếu tố mang ý nghĩa quyết định, làm nên chiều sâu và bản sắc khoa học của Học viện KTQS chính là bản lĩnh chính trị, ý chí dấn thân và khát vọng cống hiến của đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhà khoa học. Chính con người là trung tâm của mọi đột phá; là chủ thể trực tiếp chuyển hóa chủ trương, định hướng phát triển thành những công trình nghiên cứu, những sản phẩm KHCN có giá trị thiết thực phục vụ sự nghiệp xây dựng Quân đội và phát triển nền CNQP.
Trong thực tiễn nghiên cứu khoa học quân sự, không ít cán bộ, giảng viên của Học viện phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách: Yêu cầu nghiên cứu ngày càng cao; tốc độ phát triển của tri thức mới rất nhanh; nhiều lĩnh vực công nghệ mũi nhọn đòi hỏi phải liên tục cập nhật, làm chủ kiến thức mới; áp lực vừa thực hiện nhiệm vụ đào tạo, vừa triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu chuyên sâu; điều kiện nghiên cứu ở một số lĩnh vực vẫn cần tiếp tục được đầu tư đồng bộ. Tuy nhiên, vượt lên những khó khăn đó, đội ngũ cán bộ khoa học của Học viện luôn giữ vững phẩm chất cao đẹp Bộ đội Cụ Hồ, phát huy tinh thần tự lực, tự cường, chủ động học hỏi, miệt mài nghiên cứu, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vào những hướng công nghệ mới, khó và phức tạp.
Thực tế đã xuất hiện ngày càng nhiều tập thể, cá nhân tiêu biểu kiên trì theo đuổi các hướng nghiên cứu chiến lược; âm thầm cống hiến, vượt qua những giới hạn về điều kiện nghiên cứu để tạo ra các công trình có giá trị khoa học và thực tiễn cao. Nhiều cán bộ trẻ nhanh chóng trưởng thành, chủ trì các đề tài quan trọng, khẳng định năng lực nghiên cứu độc lập, từng bước tiếp cận trình độ khu vực và quốc tế. Đặc biệt, đã có những nhóm nghiên cứu chủ động huy động nguồn lực, triển khai các “đề tài 0 đồng” để đáp ứng yêu cầu cấp bách về làm chủ công nghệ, thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm, ý chí vượt khó và khát vọng cống hiến vì nhiệm vụ quốc phòng, tiêu biểu như nhóm thực hiện đề tài “Thiết kế, chế tạo hệ thống điều khiển hỏa lực 12,7mm”.
Chính tinh thần lao động khoa học nghiêm túc, trách nhiệm và sự tận hiến thầm lặng ấy đã làm nên giá trị cốt lõi, tạo nên sức sống bền bỉ của hoạt động nghiên cứu khoa học ở Học viện KTQS. Đây cũng là nguồn cảm hứng mạnh mẽ hun đúc ý chí phấn đấu cho các thế hệ cán bộ, giảng viên, nhà khoa học hôm nay và mai sau, tiếp nối truyền thống vẻ vang của Học viện, viết tiếp những dấu ấn mới trên hành trình chinh phục các đỉnh cao KHCN, góp phần xây dựng nền CNQP tự lực, tự chủ, lưỡng dụng, hiện đại.
Khát vọng vươn tầm, khẳng định vị thế trung tâm nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hàng đầu quốc gia
Phát huy truyền thống vẻ vang gần 60 năm xây dựng và trưởng thành, trên nền tảng học thuật vững chắc cùng khát vọng đổi mới sáng tạo mạnh mẽ, Học viện KTQS tiếp tục kiên định mục tiêu xây dựng Học viện trở thành trường đại học nghiên cứu trọng điểm quốc gia; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiện đại, làm chủ các công nghệ chiến lược; tiếp tục khẳng định vị thế, từng bước xây dựng Học viện thành trung tâm nghiên cứu KHCN, đổi mới sáng tạo hàng đầu quốc gia.
Trước yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Học viện sẽ tiếp tục phát huy cao nhất nguồn lực trí tuệ, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, làm chủ các hướng công nghệ chiến lược, đóng góp ngày càng thiết thực vào xây dựng nền CNQP tự lực, tự chủ, lưỡng dụng, hiện đại; góp phần nâng cao tiềm lực quốc phòng, củng cố năng lực tự cường công nghệ quốc gia.
Nhân Ngày KHCN và đổi mới sáng tạo Việt Nam, mỗi cán bộ, giảng viên, học viên và nhà khoa học của Học viện KTQS càng nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm tiên phong trong nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và làm chủ các công nghệ mới. Đó không chỉ là niềm tự hào của một cơ sở đào tạo, nghiên cứu khoa học KTQS hàng đầu mà còn là động lực thôi thúc Học viện tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong xây dựng nền CNQP tự lực, tự chủ, lưỡng dụng, hiện đại; góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Thiếu tướng PGS. TS Mai Quang Huy – Phó Giám đốc Học viện KTQS
Nguồn: qdnd.vn
