Những năm 60 của thế kỷ XX, Viện Thông tin khoa học Hoa Kỳ (ISI) đã xét chọn khắt khe và kỹ lưỡng chất lượng các tạp chí khoa học (TCKH) trên thế giới để đưa vào cơ sở dữ liệu (CSDL) của họ. Từ khi ra đời cho đến nay, ISI vẫn là một trong rất ít cách phân loại được thừa nhận và sử dụng rộng rãi khi bàn luận về chất lượng khoa học của các công trình nghiên cứu.
Năm 1964, danh mục Science Citation Index (SCI) chính thức ra đời và khi đó CSDL ISI chỉ bao gồm tập hợp SCI với khoảng 4.000 tạp chí chuyên ngành về Khoa học tự nhiên, Kỹ thuật và Công nghệ có chất lượng cao, truyền thống lâu đời nhất trên thế giới. Sau quá trình mở rộng, phát triển cùng với sự phát triển của khoa học, của hệ thống các TCKH trên toàn thế giới, CSDL ISI phân loại minh bạch, chi tiết hơn, bao gồm SCI, SCIE (Science Citation Index – Expanded) (“SCI mở rộng”), SSCI (Social Science Citation Index) và A&HCI (Arts and Humanities Citation Index) với tổng cộng khoảng 10.000 TCKH có chất lượng cao, trong tổng số hàng triệu tạp chí trên thế giới. Đến năm 1992, CSDL ISI được Thomson Scientific & Healthcare mua lại và được đặt tên là Thomson Reuters Intellectual Property and Science Business, hay còn gọi là Thomson ISI. Sau này Thomson ISI được duy trì bởi Clarivate Analytics với dịch vụ lập chỉ mục trích dẫn khoa học đăng ký trực tuyến Web of Science (WoS) [1, 2, 3].
ISI = 10.200; Scopus = 18.500; (ISI) ∩ (Scopus) 70% của ISI 7.000.
Hình 1: CSDL ISI và so sánh CSDL ISI với Scopus, [4]
Tháng 1/2020, Clarivate Analytics đã thông báo về việc hợp nhất SCI và SCIE thành SCIE. Đánh giá về SCIE và SCI, Thomson hay Clarivate Analytics đều khẳng định [2, 5]: “SCIE là SCI phiên bản lớn hơn” – bao gồm hơn 8.500 TCKH đáng chú ý và quan trọng, trên 150 chuyên ngành, từ năm 1900 đến nay. Việc đánh giá, chấp nhận một tạp chí vào danh mục SCI hay SCIE về cơ bản là giống nhau; SCIE tương tự như SCI ngoại trừ hai điểm khác biệt: (1) Về hệ số ảnh hưởng (Impact Factor – IF) của tạp chí: các TCKH của SCI có hệ số IF khác 0 nhưng các tạp chí của SCIE chỉ được xếp hạng về IF; (2) Về phương tiện lưu trữ: Cả SCI và SCIE đều hiển thị trực tuyến. Tuy nhiên, chỉ SCI được định dạng dưới dạng CD/DVD (giới hạn không gian).
Hình 2: 04 Bộ sưu tập lõi của WoS từ năm 2020, [1].
Lý giải về việc tích hợp SCI và SCIE thành SCIE, Clarivate Analytics cho rằng: SCI và SCIE không khác nhau về chất lượng bản in, chỉ khác ở điểm SCI là dữ liệu được cung cấp trên CD/DVD, còn SCIE là dữ liệu được cung cấp trực tuyến. Mặt khác, hợp nhất SCI vào SCIE sẽ tránh tạo ra sự nhầm lẫn trong việc phân loại, xác định các TCKH của SCI và SCIE. Để giải quyết vấn đề này, Clarivate Analytics cho biết họ đã thiết lập các chính sách nội bộ, thêm thông tin, URLs cho từng tạp chí kể từ tháng 10/2019 và chính thức không sử dụng phân loại SCI kể từ ngày 03/1/2020. Cũng từ tháng 01/2020, tất cả các tạp chí SCI trong Bộ sưu tập lõi của WoS được phân loại như là các tạp chí SCIE [2].
Khi công bố khoa học đã và đang trở thành nhu cầu thiết yếu của các nhà khoa học, sự thay đổi về cách phân loại danh mục TCKH của CSDL ISI không thể không tác động tới giới khoa học quốc tế cũng như Việt Nam. Công bố khoa học quốc tế, nhất là công bố trên các TCKH quốc tế uy tín trong đó có các tạp chí thuộc CSDL ISI đang là yêu cầu bắt buộc đối với các ứng viên xét tiêu chuẩn chức danh GS, PGS; ứng viên chủ trì nhiệm vụ KH&CN các cấp; các nghiên cứu sinh… Việc tính điểm quy đổi để đánh giá và công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh GS, PGS được thực hiện theo Quyết định số 37/2018/QĐ-TTg ngày 31/12/2018 của Thủ thướng Chính phủ, trong đó một bài báo khoa học được công bố trên tạp chí có mã số chuẩn quốc tế ISSN thuộc danh mục ISI được tính từ 1,0 đến 2,0 điểm [6]. Danh mục cụ thể sẽ do các Hội đồng GS (HĐGS) ngành, liên ngành công bố hàng năm và thang điểm tùy thuộc vào hệ số IF, hệ số Q của tạp chí. Năm 2020, đa số các HĐGS ngành, liên ngành tính chung mức điểm đối với các TCKH thuộc danh mục SCI và SCIE, cụ thể như [7]: HĐGS liên ngành Cơ khí – động lực; HĐGS ngành Công nghệ thông tin; HĐGS ngành Giao thông vận tải; HĐGS ngành Hóa học – Công nghệ thực phẩm; HĐGS ngành Khoa học An ninh; HĐGS ngành Khoa học Quân sự; HĐGS ngành Khoa học trái đất – Mỏ… Tuy nhiên, ở một số HĐGS ngành, liên ngành, chẳng hạn như HĐGS ngành Cơ học quy định danh mục TCKH được tính điểm đạt ngưỡng cao nhất (0 – 3,0 & 0 – 2,0) là các TCKH nằm trong danh mục ISI uy tín và các TCKH quốc tế uy tín (theo Quyết định số 151/QĐ-HĐQL-NAFOSTED ngày 09/8/2019 của Hội đồng Quản lý Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia). Theo quyết định này của Quỹ NAFOSTED, danh mục tạp chí ISI uy tín bao gồm các tạp chí được các Hội đồng Khoa học ngành lựa chọn, đề xuất từ danh mục SCI do Clarivate Analysis công bố tháng 6/2019 [8, 9]. Như vậy, từ sau năm 2020 danh mục TCKH ISI có uy tín có thể sẽ được điều chỉnh cho phù hợp với sự thay đổi trong cách phân loại TCKH của WoS.
SCI với tư cách là “bộ sưu tập lõi” của ISI có một vị thế riêng, quan trọng trong CSDL ISI. Theo đó, các bài báo khoa học được công bố trên các tạp chí SCI như là một cách khẳng định vững chắc giá trị khoa học của nó cũng như danh tiếng của nhà khoa học. Năm 2019, khi định lượng kết quả NCKH với những nhận xét cụ thể về quỹ NAFOSTED, SCI và SCIE, GS. TS Hồ Tú Bảo – Viện Khoa học và Công nghệ Nhật Bản, nhận định: “Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia NAFOSTED đã tạo ra một bước tiến rất tích cực trong đánh giá và đầu tư cho các nghiên cứu khoa học cơ bản của ta, do đã dùng các công bố có trong cơ sở dữ liệu SCI và SCIE làm điều kiện cần để xét tuyển đề tài và tiêu chí giao nộp sản phẩm… Cần chú ý là nếu xét theo hệ số ảnh hưởng, các tạp chí đứng cuối ở SCIE có giá trị thấp hơn nhiều so với các tạp chí SCI. Nếu không có những điều chỉnh thích hợp, rất có thể NAFOSTED sẽ thu được rất nhiều kết quả công bố ở phía cuối của SCIE, và sẽ khó đạt mục tiêu mong đợi của mình hơn” [10].
Chính Clarivate Analytics cho dù đã khẳng định “SCIE là SCI phiên bản lớn hơn”, tiêu chí đánh giá, chấp nhận một TCKH vào danh mục SCI hay SCIE về cơ bản giống nhau nhưng không thể phủ nhận các TCKH của SCIE chỉ được xếp hạng về IF (trong khi các TCKH của SCI luôn có hệ số IF khác 0). Giới khoa học càng không thể phủ nhận việc: uy tín và giá trị của một TCKH thường được đánh giá qua IF của tạp chí, tạp chí có hệ số IF cao được “hiểu ngầm” là có uy tín và mức độ ảnh hưởng cao. Với cách phân loại này, WoS đã “làm mờ” ranh giới phân biệt uy tín, chất lượng của các tạp chí SCI và SCIE khi hợp nhất chúng thành một.
Ban Tạp chí KH&KT – P8
TÀI LIỆU THAM KHẢO
3. http://gust.edu.vn/vn/html/tap-chi-danh-muc-isi
4. Phòng Thông tin KHQS/Học viện Kỹ thuật Quân sự: Chuyên san Công bố bài báo khoa học theo hướng đạt tiêu chuẩn quốc tế, tháng 6/2019.
5. http://jmst.ntou.edu.tw/webdownload/SCIE_Letter.pdf
6. http://hdgsnn.gov.vn/files/anhbaiviet/files/2019/37%202018%20QD-TTG_signed%20(2).pdf
9. https://nafosted.gov.vn/van-ban-quy-ban-hanh/
10. http://hdgsnn.gov.vn/tin-tuc/danh-gia-dinh-luong-ket-qua-nghien-cuu-khoa-hoc_265
